Do poprawnego działania strony wymagane jest włącznenie obsługi javascript. Zmień to w opcjach Twojej przeglądarki i odśwież stronę.
Bądkowski literacki. Wstęp do konkretyzacji
czwartek, 23 lipca 2020
 
W obecnej sytuacji kulturowej oczywistością jest pisać o Lechu Bądkowskim jako działaczu społecznym, opozycjoniście czy animatorze życia kulturalnego. Jednakże dla literaturoznawcy są to ważne, ale przecież nie najistotniejsze czynniki w postępowaniu badawczym. Dużo bardziej frapujące jest to, na ile Bądkowski był literatem, to znaczy pisarzem, dramatopisarzem i publicystą, oraz jakie środki stylistyczne zastosował, aby osiągnąć efekt estetyczny.
 
W tym zakresie można napotkać swoistą niespodziankę, gdyż mimo całkiem sporej liczby opracowań dotyczących jakiegoś pojedynczego utworu lub czasu działalności Bądkowskiego wciąż nie można odnaleźć konsekwentnej, całościowej pracy akademickiej ukazującej go jako literata. Na szczęście spore kroki już zrobiono dzięki kilku pracom zbiorowym, które przygotowują grunt pod literaturoznawczą monografię. Ujęcia, które przygotowali w redakcji naukowej Józef Borzyszkowski, Daniel Kalinowski oraz Janina Borchmann i Miłosława Kosmulska, choć inaczej względem siebie stawiają akcenty tematyczne i metodologiczne, są dowodem na niesłabnące zainteresowanie tym działaczem i człowiekiem słowa.
https://www.gdansk.pl/download/2020-01/142122.jpg
Całościowo widziany Bądkowski literat pozostawił po sobie bardzo obfity materiał, nie tylko ten wydany drukiem w osobnych pozycjach książkowych, ale również w postaci dziesiątek artykułów rozsianych w czasopismach. Zostało to wszystko odnotowane w pracy Tomasza Bedyńskiego Lech Bądkowski. Znany i nieznany. Teraz więc przychodzi czas na to, aby przedstawić konteksty znaczeniowe literatury, którą Bądkowski stworzył. A jest owych kontekstów całkiem sporo i należy w tym zakresie docenić zarówno jego prozę marynistyczną, jak i historyczną, zająć się utworami scenicznymi dla widza dziecięcego i dla dorosłego, docenić jego publicystykę literacką i recenzje. Oczywiście warto postrzegać jego twórczość w perspektywie ogólnopolskiej, wówczas zrozumiałe będą tak częste motywy związane z II wojną światową albo utwory tak wyraźnie związane z powojennymi zmianami mentalnymi społeczeństwa polskiego i pomorskiego. W celu wydobycia walorów literackich nie można wszakże podkreślać jedynie historycznego osadzenia jego utworów, a raczej należy sięgnąć ku analizie czynników artystycznych. Wówczas dopiero zauważyć można, na ile był oryginalnym, a na ile przeciętnym literatem, w których momentach uznać można jego powieści za udane i na trwałe wchodzące w krwiobieg kulturowy, a kiedy jego propozycje są wynikiem składania literackiej daniny wobec tendencyjnego niekiedy realizmu lat pięćdziesiątych XX wieku, przez co chwilami nie wytrzymują próby czasu.
 
Pojawia się dodatkowo jeszcze jedno pytanie: jak dzisiaj interpretować twórczość Bądkowskiego? Jaka metoda postępowania badawczego przynosi najwięcej profitów poznawczych dla współczesnego czytelnika, jednocześnie ocalając to piśmiennictwo od zapomnienia? Patrząc na to, jak pisze się obecnie o niektórych z twórców literatury polskiej na Pomorzu, np. o Franciszku Fenikowskim , Stanisławie Fleszarowej-Muskat czy Pawle Huellem , widać, że tradycyjna, naukowa narracja historycznoliteracka czy strukturalno-formalistyczna nie jest już atrakcyjna, choć poznawczo wciąż ma w sobie elementy produktywne. Dlatego też może najbardziej odpowiednią do rozważań nad literaturą Bądkowskiego metodą jest dyskurs antropologii literatury, stosowany z powodzeniem w dyskursie „literatur małych”: śląskiej , mazurskiej , podlaskiej , lubuskiej i kaszubskiej . Zgodnie z takim, dobrze już osadzonym w Polsce, podejściem interpretacyjnym utwory Bądkowskiego są nade wszystko literackim zapisem doświadczania świata, jego aspektów egzystencjalnych, przestrzennych, czasowych i jakościowych. A zatem to, co odnajdujemy w tekście, jest nie tylko ujęciem wewnętrznego świata podmiotu i nie tylko dotyczy zjawisk formalno-literackich, ale związane jest z charakterystyką wzorców społecznych i obyczajowych, stosunków politycznych i zależności kulturowych, koncepcji człowieka i jego religijności czy płciowości.
 
Pierwsze utwory literackie Lecha Bądkowskiego powstawały w specyficznym okresie polskiej kultury powojennej. Jego debiut w 1946 roku dotyczy spraw morsko-wojennych („Kontrtorpedowiec i Stuka”), co jest zrozumiałe u kogoś piszącego, kto uczestniczył w kampanii wrześniowej, potem zaś był żołnierzem wojsk alianckich. Jednakże wypowiedzi Bądkowskiego sformułowane w latach czterdziestych i na początku lat pięćdziesiątych to także publicystyka społeczna realizowana na łamach „Dziennika Bałtyckiego”, która związana była mocno z realiami ówczesnego życia, koniecznością odbudowy Polski, zmianami mentalnościowymi oraz wyzwaniami ideowymi, które dotykały także każdego mieszkańca Pomorza. Chęć włączenia się Bądkowskiego w procesy przekształcenia zniszczonego państwa w sprawnie działający organizm była czynnikiem, który wywołał także napisanie i wydanie pierwszej powieści Bądkowskiego „Kuter na strądzie” (1952). Autor sformułował ją w poetyce powieści produkcyjnej, co raczej nie dziwi, jeśli uświadomimy sobie, iż w tym czasie wielu znamienitych autorów (Władysław Broniewski, Wisława Szymborska, Czesław Miłosz) tworzyło w nawiązaniu do socrealistycznego modelu sztuki . „Kuter na strądzie” jest zatem utworem twórcy ideowo zaangażowanego, który nawiązywał specyficzną nić porozumienia z ówczesną władzą państwa socjalistycznego. Opisywał powstawanie spółdzielni rybackich, realizację powziętych wieloletnich planów produkcyjnych, modelowe postacie przodowników pracy (pracowita rybaczka oraz ideowo uświadomiony inteligent), antypatyczne postacie wrogów klasowych Polski Ludowej oraz zarysowywał konflikt pokoleń pomiędzy starą generacją a młodymi, a także konflikt ideowy istniejący pomiędzy środowiskiem „konserwatywnym” a „postępowym” .